UPSC ટોપર શાહ ફૈઝલને સર્વિસમાં પાછા લેવાયા, IAS અધિકારીના રાજીનામા અને નોકરીમાં પાછા લેવાના શું છે નિયમ?

નવી દિલ્હી: જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલા યુપીએસસી (UPSC) ટોપર શાહ ફૈઝલે અહિષ્ણુતાથી દુઃખી હોવાની વાત કરી વર્ષ 2019માં IASની નોકરી છોડી દીધી હતી. તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીર પીપલ્સ મૂવમેન્ટ (JKPM) નામની પોતાની પાર્ટી બનાવી રાજકારણમાં ઝપલાવ્યું હતું. જોકે, હવે ત્રણ વર્ષ પછી તેમણે ફરી પોતાની સર્વિસ જોઈન કરવાની કરેલી અરજીને ગૃહ મંત્રાલયે સ્વીકારી તેમને સર્વિસમાં ફરી લઈ લીધા છે. હજુ તેમનું પોસ્ટિંગ બાકી છે. શાહ ફેઝલ હાલમાં હજુ વેઈટિંગમાં છે.

પોતાની રાજકીય પાર્ટીનું પ્રમુખ પદ છોડ્યા પછી તેમણે ઓગસ્ટ 2020માં સર્વિસમાં પાછા આવવાનો સંકેત આપ્યો હતો. ફૈઝલની કેટલીક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ સામેની તપાસ બાકી હોવાથી જાન્યુઆરી 2019માં તેમણે આપેલું રાજીનામું સરકારે સ્વીકાર્યું ન હતું. વર્ષ 2020માં એક સરકારી અધિકારીએ ન્યૂઝ પેપર ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસને જણાવ્યું હતું કે, હકીકત એ છે કે, તેમનું રાજીનામું ક્યારેય સ્વીકારાયું જ ન હતું, એનો અર્થ છે કે, તેમના માટે આઈએએસના દરવાજા હજુ ખુલ્લા છે.

‘રાજીનામું’ એ એક અધિકારી દ્વારા આઈએએસ છોડવાની તેમની ઈચ્છા વ્યક્ત કરતી ઔપચારિક જાણકારી છે. આઈએએસ માટેના કેડર કન્ટ્રોલિંગ ડિપાર્ટમેન્ટ, પર્સનેલ ડિપાર્ટમેન્ટની ગાઈડલાઈન કહે છે કે, રાજીનામું સ્પષ્ટ અને બિનશરતી હોવું જોઈએ.

આઈએએસ, ઈન્ડિયન પોલીસ સર્વિસ (IPS) અને ઈન્ડિયન ફોરેસ્ટ સર્વિસ (IFS)માંથી કોઈપણ સર્વિસના અધિકારીનું રાજીનામા પર ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસ (મૃત્યુ કમ નિવૃત્તિ લાભો)ના કાયદા, 1958ની કલમ 5(1) અને 5 (1)(a) અંતર્ગત કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. અન્ય કેન્દ્રીય સેવાઓ માટે પણ આ જ કાયદો છે.

રાજ્યની કેડરમાં સેવા બજાવતા અધિકારીએ રાજ્યના ચીફ સેક્રેટરીને પોતાનું રાજીનામું સોંપવાનું હોય છે. જે કેન્દ્રમાં ડેપ્યુટેશન પર હોય તેમણે જે-તે મંત્રાલય કે વિભાગના સેક્રેટરીને પોતાનું રાજીનામું સોંપવાનું હોય છે. મંત્રાલય/વિભાગ એ અધિકારીનું રાજીનામું જે-તે રાજ્યના કેડરને પોતાની ટિપ્પણી/ભલામણ સાથે મોકલે છે.

આ રાજીનામું નામંજૂર કરી શકાય છે. વર્ષ 2020ના મધ્યમાં પંજાબ સરકારના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરીએ આપેલું રાજીનામું તે સમયના પંજાબના મુખ્યમંત્રી અમરિંદર સિંહે સ્વીકાર્યું ન હતું.

રાજીનામું આપ્યા પછી શું થાય છે?
રાજ્ય તપાસ કરે છે કે તે ઓફિસર પાસેથી કોઈ લેણું તો નીકળતું નથી તેમજ તેમનું વિજિલન્સ સ્ટેટસ પણ તપાસવામાં આવે છે. જે-તે રાજ્ય સરકાર આ બે બાબતો અંગેની માહિતી પોતાની ભલામણ સાથે કેન્દ્ર સરકારને મોકલાવની હોય છે. અધિકારીના રાજીનામાને જે-તે કેડરની ભલામણ મળ્યા પછી જ સક્ષમ ઓથોરિટી એટલે કે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ધ્યાને લેવામાં આવે છે.

આઈએએસના મામલામાં ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ પર્સનેલ એન્ડ ટ્રેઈનિંગના રાજ્ય મંત્રી, આઈપીએસના મામલામાં ગૃહ મંત્રાલય અન ફોરેસ્ટ સર્વિસના મામલામાં પર્યાવરણ, જંગલ અને ક્લાઈમેન્ટ ચેન્જ મંત્રી સક્ષમ ઓથોરિટી છે.

કયા સંજોગોમાં રાજીનામું સ્વીકારાય છે?
ગાઈડલાઈન કહે છે કે, અનિચ્છા ધરાવતા અધિકારીને જાળવી રાખવા સરકારના હિતમાં નથી. ગાઈડલાઈન મુજબ, સામાન્ય સંજોગોમાં રાજીનામા સ્વીકારવામાં આવે છે. જોકે, ગાઈડલાઈન મુજબ, સસ્પેન્શન હેઠળના અધિકારી રાજીનામું આપે છે, ત્યારે સક્ષમ ઓથોરિટીએ તે અધિકારી સામે પડતર શિસ્તભંગના કેસની યોગ્યતા સંદર્ભમાં તપાસ કરવી જોઈએ કે શું તે (રાજીનામું) સ્વીકારવું જાહેર હિતમાં છે કે કેમ. કેટલાક કિસ્સામાં રાજીનામા નામંજૂર કરવામાં આવ્યા છે કેમકે અધિકારીઓ સામે શિસ્તભંગના કેસો પેન્ડિંગ હતા. આવા કિસ્સાઓમાં સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશન (CVC)ની સંમતિ મેળવવામાં આવે છે.

સરકાર એ પણ તપાસે છે કે, સંબંધિત અધિકારીને વિશિષ્ટ તાલિમ, ફેલોશિપ કે અભ્યાસ માટે શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવી હોવાના બદલામાં ચોક્કસ સમય માટે સરકારની સેવા કરવા અંગેના કોઈ બોન્ડ કર્યા છે કે કેમ.

અધિકારી પોતાનું રાજીનામું પાછું ખેંચી શકે છે?
વર્ષ 2013માં નિયમોમાં કરાયેલા સુધારાને પગલે, અધિકારીઓએ રાજીનામું સ્વીકાર્યાના 90 દિવસમાં પાછું ખેંચવાની તક મળે છે. નિયમ 5(1A)(i) કહે છે કે, કેન્દ્ર સરકાર કોઈ અધિકારીને ‘જાહેર હિત’માં રાજીનામું પાછું ખેંચવાની મંજૂરી આપી શકે છે. જોકે, ‘રાજીનામું પાછું ખેચંવાની વિનંતી કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ત્યારે સ્વીકારવામાં આવશે નહીં, જ્યારે સેવાના સભ્ય કોઈપણ રાજકીય પક્ષો અથવા રાજકારણમાં ભાગ લેતી કોઈપણ સંસ્થા સાથે જોડાવા કે કોઈપણ રાજીકીય ચળવળ અથવા રાજકીય પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેવા, અથવા મદદ કરવા જોડાવવા અથવા અન્ય કોઈપણ પ્રકારે મદદ કરવા કે ચૂંટણી સંબંધમાં પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરવા કે કોઈ વિધાનસભા કે સ્થાનિક ઓથોરિટીની ચૂંટણીમાં ભાગ લેવા તેમની સેવા અથવા પદ પરથી રાજીનામું આપે છે.’

શાહ ફૈઝલે 9 જાન્યુઆરી, 2019એ રાજીનામું આપ્યું હતું અને એક દોઢ વર્ષ સુધી રાજકારણમાં નસીબ અજમાવ્યા પછી રાજકારણ છોડી દીધું હતું.

Source link